Op de vraag of het doel de middelen heiligt, zullen veel mensen geneigd zijn een categorisch ‘neen’ te antwoorden. Folteren om de mensenrechten in Irak te herstellen, wat we gezien hebben onder Bush, is één van de vele voorbeelden die deze stelling lijken te onderschrijven. Maar zoals de logica voorschrijft, geldt ook hier dat een voorbeeld nog geen stelling bewijst. Een tegenvoorbeeld daarentegen bewijst wel dat de stelling niet algemeen geldig is.

 

Een van de dilemma’s die in deze tijd actueel zijn, gaat over of iemand een terrorist is, dan wel een vrijheidsstrijder. Waar we voor sommige strijders (ik gebruik dit woord hier neutraal, gelieve zelf te kijken onder welke categorie u hen klasseert, en dan ook ineens waarom) nog een bepaalde sympathie kunnen voelen, zoals de Tsjetsjenen of de Palestijnen, ligt het bij andere iets moeilijker. Neemt u nu Al Qaida, of de Taliban.

 

Een voorbeeld waar ik mee geconfronteerd werd, was de verzetsachtergrond van mijn grootvader. Als held gedecoreerd, kon hij met passie vertellen over zijn tijd als jonge man, toen hij met gevaar voor eigen leven het de Duitsers tot een kleine hel probeerde te maken. Het opblazen van een politiekantoor, het ontmaskeren van een mogelijke spion – u kunt wel raden wat er met de man in kwestie is gebeurd-, het klonk allemaal als heldendaden in de mijn oren als klein meisje. Maar toen ik ouder werd, stelde ik me meer vragen. Wie gaf hem het recht aanklager, rechter en beul te spelen? De soldaten in dat politiekantoor waren opgeroepen door Hitler, en hadden waarschijnlijk geen andere keus gehad dan hun dienstplicht te vervullen. Misschien waren het doodnormale jonge mannen, die veel liever gewoon thuis hadden gezeten.

Later leerde ik mijn grootvader beter kennen als een gedreven en gepassioneerde zakenman, die communicatieapparatuur verkocht aan ontwikkelingslanden. Een nobel streven, gericht op het verbeteren van het welzijn van de plaatselijke bevolking. Want wat heb je aan een hospitaal als je de ziekenwagen niet kan oproepen, of aan een informatiepunt als niemand wist dat het er was? Maar ook hier zag ik het kantje dat hem als jonge man zo’n succesvolle strijder had gemaakt: geen enkele scrupules om in zee te gaan met dictators, het verwaarlozen van vrouw en gezin (emotioneel en financieel) als hij weer is vier maanden naar Afrika ging, en zonder moeite kiezen voor een goedkope arbeidskracht boven de vriend die samen met hem de zaak had groot gemaakt.

Zie hem echter niet verkeerderlijk als een koude berekende man, het was juist zijn passie voor zijn werk die hem die beslissingen deed maken.

 

Ik had het er zeer moeilijk mee, en vond zijn keuzes dan ook verkeerd. Hoe nobel het doel ook is, het geeft je geen vrijgeleide om alle middelen aan te wenden. Of toch?

 

Stelt u zich het probleem wat dichter bij uzelf voor. Een geliefde is dodelijk ziek, en kan alleen gered worden door een transplantatie. Maar het orgaan in kwestie is niet beschikbaar, en de wachtlijst is zo lang, dat u hem of haar zeker zal verliezen voor het orgaan er is. Zou u het orgaan op de zwarte mart kopen, in de wetenschap dat er misschien iemand voor vermoord is? En zou u het geld voor de levensreddende operatie, als u zelf geen enkele manier had om het bij elkaar te krijgen, iemand anders met geweld of bedrog afhandig maken? Ik durf eerlijk te zeggen dat het geen absolute neen is in mijn geval.

 

Ik besef wel dat dit een extreem voorbeeld is, maar mijn geliefde is voor mij waarschijnlijk even belangrijk als Allah’s wet voor een Talibanstrijder, en als ik in de ogen van mijn grootvader keek las ik daar dat zijn zaak voor hem veel belangrijker was dan wie dan ook. En als ik niet met mijn hand op mijn hart durf te beweren dat ik niet al mijn principes opzij zou zetten voor mijn mans leven, wie ben ik dan om te beweren dat iemand anders geen ander doel kan hebben dat voor hem de middelen heiligt? Kunt u met eerlijkheid zeggen dat er niets of niemand belangrijk genoeg is om te zondigen tegen u principes? En indien niet, is het dan nog wel correct om te zeggen dat het doel de middelen nooit heiligt…