Een traumatische ervaring kan je leven grondig overhoop halen. Je verliest je basisvertrouwen, krijgt fysieke klachten en kan niet meer normaal functioneren. Bij confrontatie met de herinnering kan je zelfs elke grip op de realiteit verliezen, beginnen te dissociëren (soort van hallucinatie waarbij je terugkeert naar het moment van het trauma) of gaat in shock.


Maar wat is het nu dat een trauma zo traumatisch maakt? Ik denk hier twee soort trauma’s te kunnen onderscheiden, namelijk de fysieke en de mentale. Bij de fysieke wordt je lichamelijke integriteit geschonden, door bijvoorbeeld een overval met geweld, een ongeval of een brand. Je grenzen zijn overschreden, en een aantal zekerheden en evidenties vallen weg. Dit zorgt voor een constante angst die zich in je leven nestelt.

Aan de andere kant hebben we mentale trauma’s. Hier worden je emotionele grenzen genegeerd. Ik denk hier bijvoorbeeld aan een kind dat seksuele handeling moet verrichten bij een volwassene, een moeder die een kind verliest of het zicht van een mens die voor je ogen wordt vermoord. De impact van een mentaal trauma is gelijkaardig met dat van een fysiek, de gevolgen even desastreus.


Maar de oorsprong is wel degelijk anders. Laten we onze voorbeelden even in een andere context plaatsen.

In de oudheid was het bij de Romeinen gebruikelijk om een meisje vanaf haar eerst menstruatie, zeg tussen de negen en twaalf jaar oud, uit te huwelijken aan een volwassen man van een jaar of veertig, Vele van de latere keizers hadden peuters rond zich verzameld die hen seksueel moesten bevredigen. Pedofilie was even normaal als monogamie vandaag.

Voor de rest was het in die dagen zelfs zo gebruikelijk om je mannelijke baby’s te doden als je al een opvolger had - zodat je vermogen na je dood niet gesplitst moest worden- dat er wetten moesten worden uitgevaardigd om ervoor te zorgen dat er nog genoeg mannelijke burgers zouden blijven. Maar ook in deze tijd is het in sommige landen zoals China niet ongebruikelijk de –dit keer vrouwelijke- baby’s te verdrinken, om geen bruidschat te moeten betalen als ze volwassen zijn.

Als laatste voorbeeld had ik het voor je ogen zien vermoorden van een mens genomen. Ik denk dat vele onder u heel wat nachtjes slaap zouden laten, zo niet erger, als ze zien hoe iemand die smeekt voor zijn leven onthoofd wordt, of happend naar lucht wordt opgehangen tot de dood erop volgt. Toch was dit vroeger de gebruikelijke manier van het zich ontdoen van zware misdadigers, en werd het algemeen als een vorm van vermaak gezien om er naar te gaan kijken.

 

Waren al deze mensen in die tijd nu getraumatiseerd? Het lijkt me sterk, zo niet onjuist, om te stellen dat alle vrouwen in de Romeinse tijd, alle moeders in China en alle bezoekers van executies doorheen de geschiedenis dit als een trauma met zich meesleepten. Zonder aan de ernst van een trauma van mensen die hier en nu zoiets meemaken te willen twijfelen, denk ik dat er andere oorzaken zijn waarom een mentaal trauma zo verschrikkelijk is dan gewoon de daden zelf.


Ik heb al vermeld dat ik denk dat wat een mentaal trauma zo erg maakt, het overschrijden van je emotionele grenzen is. Maar waar die liggen wordt door je opvoeding en je ervaringen bepaald. Leert men je dat het gebruikelijk is je kind te doden als het van het verkeerde geslacht is, iemand te zien gedood worden of als jong meisje seksuele handelingen te moeten verrichten, kan het zijn dat je dit ook zo gaat opnemen. Je emotionele grenzen worden met andere woorden niet overschreden, omdat ze gewoon ergens anders liggen. Je zult het misschien niet leuk vinden, maar je stelt er je geen vragen bij. Het hoort nu eenmaal zo.

Deze dingen waren niks om je over te schamen, je was er zo mee opgegroeid. Niemand bekeek je vreemd, en er was geen reden om jezelf vreemd te bekijken doordat het je overkwam. Wat nu als de ergste misdaden gezien wordt, was daar en toe doodnormaal.

 

Is dit nu een pleidooi voor kindermoord, pedofilie en openbare executies? Nee natuurlijk niet. Want zulke ervaringen zijn hier en nu zeer traumatiserend. Ze zijn weliswaar pas erg als jij het zo aanvoelt, maar we moeten er wel degelijk rekening mee houden dat of je dit zo aanvoelt niet bepaald wordt door jezelf, maar door de plaats, tijd en context.

Ze kunnen absoluut niet door de beugel omdat ze een trauma veroorzaken, maar ik denk dat ze dit trauma slechts veroorzaken doordat ze absoluut niet door de beugel kunnen.