Ethiek van het leven

Etiquette. Het is, in mijn bescheiden mening, een ondergewaardeerde waarde geworden. Waar ik nog heb geleerd ‘U’ te zeggen tegen oudere mensen, een fooi te geven aan een ober en in welke volgorde en houding het bestek moet liggen naargelang of je de Belgische, Franse, of Duitse etiquette volgt (ja, je kunt ook te ver doorslaan) lijkt deze gewoonte meer op wrevel dan plezier te stoten.

Mijn leraar Nederlands trok punten af als ik ‘U’ met een hoofdletter schreef (‘U’ is dus een ‘u’ geworden), de meeste restaurants hun bestek ligt volgens de Franse etiquette (wij zijn hier toch in België?) en een ober die het eten voor me neersmijt, kan ik echt geen fooi geven.


Nochtans is etiquette niet zo wereldvreemd als het in sommige hun ogen lijkt. In het eerste boek over etiquette, zo leert mijn cursus sociologie mij, stond bij de elementaire regels dat je je neus niet mocht snuiten in je handen, je maaltijd in gezelschap met bestek diende te verorberen, en het geluid van een windje diende te onderdrukken. Ik denk dat vandaag de dag iedere ouder zijn kinderen dit leert. Maar toentertijd waren deze regels zo vreemd, dat ze in een boek moesten worden beschreven.


Heel de etiquette draait rond het begrip ‘respect’. Het zeggen van ‘u’ tegen iemand die ouder is al jezelf (of vrouw als jij man bent, of hoger in rang staat), zeker als die nog geen toestemming heeft gegeven om getutoyeerd te worden (wie kent die woord nog?), wordt zeker door de oudere generatie nog heel erg op prijs gesteld. Het zet ook een sfeer, die het moeilijker maakt om de ander te beledigen. Je krijgt gewoonweg veel meer gedaan, als je het beleeft inpakt.

Respect is natuurlijk niet hetzelfde als onderdanigheid. Al in het middelbaar ging ik naar leraren toe als die in hun poging hun gezag te bewaren, een leerling tot huilen toe hadden afgekraakt. Maar met ‘ik denk dat u hier te ver bent gegaan, leerling x is er volledig van van streek, zou u misschien eens met haar kunnen gaan praten?’ bereik je gewoon veel meer dan met ‘hey manneke, denk je nu echt dat je zo met ons kan omgaan? Zou je niet eens snel sorry gaan zeggen?’. Het lijkt zo evident, maar de gewoonte is er niet meer bij mijn generatie. Het gevolg: oudere mensen die bitter kankeren op ‘de jeugd van tegenwoordig’, leraren die hun gezag denken te moeten verdedigen door nog groffer te gaan doen dan hun leerlingen, en studenten die over hun professoren praten met angst, alsof het wezens zijn van een andere planeet.

Neem nu als voorbeeld voor wat verder doorgedreven etiquette een restaurant. Waar het aanleren van de houding van het bestek me minder belangrijk lijkt, is het toch gewoon aangenaam dat de ober wacht tot je klaar bent met de appetizer voor ze hun bestelling komen opnemen? En dat hij na een kwartiertje komt vragen of alles naar wens is, zorgt ervoor dat je op een vriendelijke en niet-offensieve manier kan vragen of je misschien meer dan één blaadje sla kan krijgen. Wat meestal wordt ingewilligd, en er dus voor zorgt dat noch jij met frustraties, noch het restaurant met een klant minder overblijft.


Laten we even duidelijk zijn, je kunt hier ook mee doorslaan. Eén van de herinneringen die me bijstaat uit mijn jeugd, speelt zich af tijdens een etentje in een vijfsterrenhotel. De ober, duidelijk net afgestudeerd, pakte de voorverwarmde borden uit de oven zonder handschoenen. Ondanks dat je duidelijk kon zien dat hij zich hieraan verbrande, ging hij zonder een kik te geven verder met bedienen, zonder handschoenen. Nadat de borden op hun plaats waren afgeleverd, ging hij achter onze tafel staan wachten tot we klaar waren met eten. Kijk, dat gaat voor mij dan het totaal voorbij aan het doel van etiquette, namelijk op een duidelijkere en respectvollere manier met elkaar omgaan.



Het zit hem in die kleine dingen. De mensen op straat goedendag zeggen, met die oude vrouw die elke dag de katten van de buurt voedert een praatje gaan maken, en de naam van de man van de krantenwinkel onthouden. Als je echt respect hebt voor de mensen rondom je, lijkt etiquette misschien overbodig. Maar laten we zeggen dat ze je een manier geven om te tonen dat de ander waardeert, zonder het te moeten uitspreken. Het is een beetje als het leren van de regels van het land voor je op vakantie gaat, misschien niet nodig, maar het maakt het leven gewoon dat klein beetje aangenamer.